Uğur Koç

21.08.2018

1307 (1891-92) Salnamesine göre Adranos


Merhabalar,

Miladi 1890-91 senesi Hüdavendigar Eyaleti Salnamesi(yıllık)ne göre Dağ yöresi ziraat, ticaret ve idari yapısına dair bazı bilgiler bulunmaktadır. Bundan 127 yıl önce yörenin görüntüsü, dükkan, cami, okul gibi sosyal yapılara ek olarak yetişen ürünlerin çeşitliliği, bunların ekonomideki yerleri gibi faydalı sayısal bilgiler mevcuttur. Aşağıda ayrıntılarını göreceğiniz salnamenin ilgili sayfasının dili bugüne çok ta uzak olmadığı için tıpkı okumayı ekledim.
Ek bilgi olarak Adranos Bursa Dağ yöresinin büyük çoğunluğunu kapsamakla birlikte Kite Kazasının Cebel-i Atik yani Eski Dağ Nahiyesini kapsamaz. Burası neresi derseniz Keles Bıyıklıalan Köyünün kuzeyinden Bursaya kadar olan kesimdir.

Not : 1912 yılı öncesi Dağ Yöresinin adı Adranostur.

Adranos Kazası :

Nüfus : Kaza merkeziyle beraber, 105 köy ve Harmancık, Gökçedağ Nahiyelerini de sayarsak 7644 hane 37435 nüfusa sahiptir.Harmancık Nahiyesi 43 ve Gökçedağ Nahiyesi 41 aded köyden oluşmaktadır.Bu hesaba göre Atranos kazasında bulunan köy 189 aded olmaktadır.

Beyce Kasabası Adranos Kazasının merkezidir. 6 dükkan, bir han, bir mekteb-i rüşdiye(orta okul), bir mekteb-i iptidaiye(ilk okul),bir camii şerif, 4 çeşme, 3 kuyu, 4 kahvehane, 3 fırın ve bir hükümet konağı vardır. Telgraf hanesi yada tesisatı yoktur.

Ancak Bursaya 12 saat içinde gidilen bir şose yol ile bağlıdır. Kasabanın doğusu dağ, batı tarafı ova olup kasaba içinde içilebilen su vardır.

Halkı kendi ihtiyacını görecek şekilde kilim, çuval, heybe ve donluk şayak(giysilik ince, sık dokunmuş, tüysüz yün kumaş ) mesellu mensucat imal ederlerse de başlıca sanatları o civarda bulunan kızıl ve ak çam ağaçlarından düven yapmaktır. Ticaretleri kerestecilik üzerinedir.

Kasaba civarında ve köylerinde hububat , üzüm, afyon ve palamut yetiştirilir ama sebze yetişmez. Erik ve elma gibi meyveler bulunur.

Köylerdeki insanlar ziraat ile meşgul iseler de yetiştirdikleri ancak kendilerine yettiği için dışarı satamazlar. Köylerdeki halkın da başlıca ticareti kerestecilik olduğu için her sene Bursaya kilitli? kereste naklederler.

Harmancık Nahiyesi

Nahiye Merkeziyle beraber 43 köy olub 1990 hane 9385 nüfus bulunmaktadır.

Çardı Köyü : Nahiye merkezidir. 50 hane , 5 bakkal dükkanı, bir fırın, bir kahvehane, bir demirci dükkanı, 4 çeşme, bir su değirmeni, bir sübyan mektebi, bir camii şerif ve bir hükümet konağı vardır.

Nahiye köylerinde 1940 hane, 100 çeşme, 22 su değirmeni, 27 demirci dükkanı, 37 mescid ve 39 camii şerif vardır. Ayrıca her köyde bir mekteb vardır.

Nahiyede güzel meralar mevcud olub hatta yirmi beş bin koyun beslenmektedir.

Başlıca mahsulat hınta, şair, çavdar, nohud, mercümek, anason, alef, burçak ve pamuktur. Elma, kiraz, erik ve ayva gibi meyveler ile üzüm mahsulu bereketlidir.

Mamulatı pamuk bezi, çul ve çuvaldan ibarettir.

Ilıcaksu Köyüne bir çarık mesafede bir ılıca vardır , buna yakın bir mahalde bir akarsu olub o da sıcaktır.

Gökçedağ Nahiyesi

684 hane, 30 dükkan, 43 cami şerif ve mescidi vardır. 2614 zükür(erkek) ve 2806 inas(kadın) olmak üzere toplam 5420 müslüman nüfus vardır.

Eynekullar köyü kaza merkezidir. Havası güzel ve suları lezizdir. Nahiye köylerinin hepsinde ilkokul açılmışdır. Halkının tamamı rençberlikle meşgul olup, afyon buğdayı, şair ve zehairin çeşitleri bulunur. Nahiyede meyve yada sebze yetiştirilmez.

  • Kaynak : 1307 Malie senesi Hüdavendigar Salnamesi sayfa 127- 131
  • Osmanlıcadan Latin alfabesine çevirip, sadeleştiren : Uğur Koç