Osmanoğulları Tarihi , Aşıkpaşazade 1481



İç Kapak


Aşıkpaşazade

Maarif Umumiye Nezareti tarafından Tab ve .. itdirilmişdir.

Müze-i Humayun Hafız Katib Muavini Ali Beğ bu tabın makayleve tashihine bakmışdır.

İstanbul - Matbaa-i Amire

Hicri 1332


Müverrihin Mukaddimesi


Elhamdülillahillezi enam aleyna vahideynallasselam ve cealna min emta habibe aleyn el salavat ve elselam.

Ben kim fakir Derviş Ahmed Aşık'ım ibn Şeyh Yahya ibn Şeyh Süleyman ve ibn Balı Sultan elali Aşık Paşayım ve ibni mürşid el afak Muhlis Paşayım ve ibni Kutb el devran Baba İlyas halifet el seyyid Ebul Vefa tac el arifin nurullah kabr hem fakir dahi köşei feragatda teslim rıza genc fenada sabr hırkasın giyub oturmuşdum Konstantıniyyede. Cemaat el Osman'ın tevarihinden ve menakıbından zikr itdiler ben fakire dahi sual itdiler. Bilub işitdiğimden bazı ahvalden ve menakıblerinden ihtisar idub halem diline virdim. Kalem dahi safhayı hayr ey beyaz kabre söyledi fakir dahi işitdim can kulağıyla gönlüm hayratda kaldı heman itdimki [1]

[1] itmek: ... itmek olub dimek, söyleme, ilşad itmek manasındadır.


Esami nesl-i al-i Osman


Bab - Osman Gazi evladini beyan ider ve padisah oldugunu ne sebeb oldugunu ve durum ve vilayetine ne vilayetden geldiklerini be bunda geldiklerine sebeb nedir ani beyan ider

Sf - 2

Sultan el cahidin Sultan Bayezid Han Gazi ibni Sultan Mehmed Han Gazi ibni Murad Han Gazi ibni Mehmed Han Gazi ibni Bayezid Han Gazi ibni Murad Han Gazi ibni Orhan Gazi ibni Gazi Osman

Evvel esami nesi ali Osman

İbn Ertuğrul ibn Süleyman Şah Gazi ibn Kayı Alb ibn Kızıl Boğa ibn Bayıntur ibn Aykulug ibn Tugan ibn Kaytun ibn Sugartün ibn Bakü ibn Sunkar(2) ibn Bektimur ibn Basak ibn Gökalb ibn Oguz ibn Karahan ibn Aykılteli ibn Tuzak ibn Kara Han ibn Bensub ibn keri ibn Kızıl Boga ibn Aka ibn Baş boga ibn Baysug(3)

(1) İl : Memleket
(2) Vatikan nüshasında Senkar
(3) Vatikan nüshasında Baysus

Sf - 3

ibn Dogan ibn Mug ibn Şorboga ibn Karatalmış ibn Karaca ibn Umudi ibn Karalu Aklan ibn Süleyman Şah ibn Karacul ibn Berluğa ibnBayıntur ibn Kormuş ibn iin ibn Maçin ibn Yaman(1) ibn Nuh aleyhisselatülvesselam.


Bab_Osman Gazi evladını beyan ider ve padişah olduğunu ne sebeb olduğunu ve durum ve vilayetine ne vilayetden geldiklerini be bunda geldiklerine sebeb nedir anı beyan ider.


Osman Gazinin dedesi Süleyman Şahdır. Ruma gelmesine sebeb budur kim Al Abbas zamanında leşkeri arab idi rumun üzerine ve acem dahi mağlubdu ve acem Türkü kendüye sed idindi araba galib oldular ve ol sebebden kafir müslümana itaat itmez oldu. Acem beğleri ittifak itdiler kim bu göçer evveli Türki kendülerin üzerinden ırak ideler Süleyman ŞAh Gaziye elli bin göçer Türkmen ve tatar evin koşdular geldiler Erzincandan yürüdüler Rum vilayetine , altı yıl mikdarı durdular. Süleyman ŞAh Gazi hayli bahadırlık itdi yine Türkistana azim itdi vilayeti Halebe çıkdı andan Caber Kalesine vardı dilediğe Fırat Irmağını o tekçe atıı suya tepdi onu yardı atı sürdü Süleyman Paşa Allah rahmetine kavuşdu. Çıkardılar Caber Kalesi önünde defn itdiler şimdiki demde ana Mezarı Türk dirler. Öyle olsa bu göçer evveli etrafa dağıldı bağzısı bir yaya gitdi ve bağzısı yine Ruma gitdiler ve bağzısı Süleyman Şahın üç oğluna uydular kim biri senkurtekin der ve biri Tuğrul dir ve birisi Gündoğdu der. Bu üç kardeşler feldikleri yola döndüler Pasin Ovasına Sürmeliü Çukuruna vardı Ertürğrul onda kaldı gitmedi. Dört yüz mikdarı göçer öyle evvel iki kardeşi gitdiler asl vatanlarına ve ol hinde Sultan Alaeddin dahi Ruma tevcih itdi kısmet olduğu kadar feth itdi padişah oldu bunun tafsili çokdur fakir ihtisar itdim Ertügrul bunu işitdi kim kendu neslinden Sultan Alaeddin

Sf.4

Ruma padişah oldu. Pes ve aceb oldu kim bize erk kıymeti bilinur yire varavaruz didi. Ertuğrul gazinin üç oğlu vardı biri Osman ve biri Gündüz ve biri Saru Yatı idi. Bunlar dahi Ruma tevcih itdiler geldiler Gazi Hasan Musl vilayetden. Ertuğrul evvel bir oğlu Saru Yatıyı Sultan Alaeddine gönderdi kim bize dahi yurd yeri gösterin didi. Sultan Alaeddin Karaca Hisarla Bilecik arasında Söğüd bunlara yurd virdi. Domaniç belini va Ermeni belini bunlara yaylak virdi. Vardılar doğru Engürüden geldiler bu vilayete girdiler geldiklerinden bir nice yıl sonra Ertuğrul Gazi Allah rahmetine vardı. Ertuğrul Gazinin Ruma geldiğine bir nice rivayet vardır. Ashi fakir zikr itdikimdir Söğüdde Osman Gaziyi atasının yirine reva gördüler. Hemin ki Osman Gazi atasının yerine turdu yakın komşu kafirlerle gayet madaraya başladı. Kirman oğlu ie adavet başladı. an çünkü bu geldikleri vilayetin halkı daim anlar incidrilerdi. Osman Gazi dahi başladı ırak yerlerden av itmeğe.


Bab_Ani beyan iderki Osman Gazi etrafa gicede ve gündüzde kah kah yürümeğe başladı.


Ayanikola dirler bir kâfir vardı. Yanigölde (1) Osman Gazi yaylaya ve kışlaya gitdikleri yerde bunların göçüne üşendirirdi (2). Osman Gazi Bilecik

1 - Her iki nüshada bu vechile muharrer isede ismi kadimi Anakol olan İnegöldür.
2- Üşendirmek , müsamaha itmek.

Sf.5


Tekfuruna bundan şikayet itdi. Bilecik Tekfuruna iyitdi sizden dileğimiz budur ki bizim göçkünümüzü (1) yaylaya gitdiğimiz vakit sizde emanet koyalım. Evvel dahi kabul itdi. Her vakit kim Osman Gazi yaylaya gitse esvablarını öküzlere yükledirdi birinci hatun kişilerle varırlar kalede korlardı. Kaçankim gelseler peynir ve halı ve kilim koz götürürlerdi. Emanetlerin yine alurlardı ve kafirler bunlara bigayet itimad iderlerdi ve ala İnegöl kafirleri Osmandan ihtiraz iderlerdi. ve bunlar dahi anlardan ihtiraz iderlerdi.Meğer bir gün Ermeni Belinden Osman Gazi geldi kim İnegölü giceleyin oda ora bu kafirlerin casusu vardı pusu kurdular. Arton dirlerdi, Osman Gazinin bir mürteluzu (2) vardı geldi haber bildirdi kim bil tokunduğu yerde pusu kodular. Gaziler dahi hakka sığındılar doğru Osmangazinin kardeşi oğlu Saru Yatunun oğlu şehid oldu kim ol Bay Hocadır. Ermeni Belinin tükendiği yerde Hamza Beğ Köyü nahiyesindedir ve hem ziyaretinin yanında bir harabca kârban saray dahi vardır. Oradan döndüler yine Osman Gazi yaylaya gitdi.

1- Göçkün : Eşyayı menkule
2- Martuluz : Sabıkda Tuna gemicileri korsanı dimek isede burada casus
makamında kullanılmış olsa gerek.
3- Yayak : piyade


Bab - Anı beyan ider kim Osman Gazi nice düş gördü ve kime haber virdi ve tabiri ne oldu.


Osman Gazi niyaz itdi ve bir lahza ağladı uyku galib oldu yatdı uyudu. Gördü kim kendülerin arasında bir aziz şeyh vardı hayli kerameti zahir olmuşdu ve cemi halkın muyemedi idi. ve ala dervişlik batınında idi dünyası ve nimeti ve davarı çokdu ve sahib çerağ ve alimdi daim misafir hanesi hali olmazdı ve Osman Gazi kim bu dervişe konuk olurdu. Osmn Gazi düşünde gördü kim bu azizin kuşağından bir ay dğar gelir Osman Gazinin koynuna girer. Bu ay Osman Gazinin koynuna girdiği demde göbeğinden bir ağaç biter dahi gölgesi alemi tutar. Gölgesinin altında dağlar var her dağın dibinden sular çıkar ol sulardan kimi içer kimi bağçeler suvarır ve kimi çeşmeler akıdır. Gelur şeyhe haber viri. Şeyh ider oğul Osman padişahlık sana ve senin nesline mübarek olsun ve benim kızım Mal Hatun senin helalin oldu diyu hemandem mikah iduverdi.


Bab _ Şeyh Edebalı kim Osman Gazinin düşünü tabir iyledi ve padişahlığı kendüye ve neseb ve nesline müştevledi


(1) yanında Şeyhin bir müridi vardı Kumral Dede

1-Müştev : Müjde, tebşir

Sf.7

dirlerdi. Ol derviş ider Ay Osman sana padişahlık virildi bize dahi şükrane didi. Osman Gazi ider her ne vakit kim padişah olam sana bir şehr vireyin didi. Derviş ider bize bir kağıd vir imdi dir. Osman Gazi ider ben kağd yazmak bilirmiyim ki benden kağd istersin didi ama itimaden bir kılıç kalmışdır sende dursun nişan. Beni Allah teala padişahlığa iyer görürse (1) benim neslim ol kılıcı göreler köyünü almayalar diyu virdi. Şimdi dahi ol kılıc Kumral Dede neslindedir Ali Osmandan her kimki padişah olsa ol kılıcı ziyaret iderler.

Bab_ Ani beyan iderki Kayın atası düşünü tabir itdikden sonra ne zahir oldu ve niye meşgul oldu anı bildirir.


Hemandem bu tabiri işitdi himmet kılıcın muhkem gönülde bağladı. Bir gice sürdü İnegöe vardi yaninda Kulaca dirlerdi bir hisar vardı onu yağmaladı oda ordu ol gice kafirlerini kırdı ve bunun tarihi hicretin altı yüz seksen dördü vaki oldu Osman Gazinin evvelki fethi bu oldu.

Bab_ Ani beyan ider kim Osman Gazi ol hisari kim aldi sabah ölücek vilayetin kafirleri cem oldular


Osman Gazi ol hisarı kim aldı sabah ölücek vilayetin kafirleri cem oldular Karaca Hisar tekfuruna geldiler yine durur sen kim seni ve neslini esir iderler ve hem bu vilayeti bizim elimizden alurlar harab iderler. Kendileri hod br sofu Türkmen degildirki biz dahi anınla muamele ideydin. Imdi bunları bu vilayetden çıkarmazsanız veyahud kovmazsanız ahir pişmanlık faide virmez didiler. Anın dahi bir kardaşı vardi adina Filanoz dirlerdi ona azim leşker kosdu Inegöl karfileriyle cem oldular. Osman Gazi dahi gazileri cem itdi ancaya geldiler Domaniç belin aşdiklari yirde ugrasdilar gayet azim cenk oldu Osman Gazinin kardasi Saru Yati anda sehid oldu. ve ol Filanoz dedikleri kafir düşdü Osam Gazi ider ol itin karnini yarin.

1- nail : mazhar

Sf. 8
dahi it gibi bir yere göme kon didi. Buyruğu gibi itdiler ve ol yerin adi simdi It eseni kaldi. Saru Yatiyi dahi geturdiler Söğüdde atasinin yaninda kodular. Saru Yatiyi düşdüğü yerde bir çam ağaci vardı Kandilli Çam dirler. Simdi anda kah kah bir sale görünür. Bu tarih hicretin alti yüz seksen beşinde vaki olmuşdur.

Bab _ Ani beyan iderkim bu haber Sultan Alaeddine irisdi bu kafirler müslümanlara ne is itdi ve kafirler Osman Gazinin üzerine ne vechile galebe itdiki ve kardasi Saru Yatiyi sehid oldugu her kangi kafirin leskeri vardiysa bildirilir.


Sultan dahi iyitmiski Karaca Hisar tekfuru bizimle yagi (1) olmus didi ve hem Germiyan oglu ol garibleri sevmezdi. Ekser ol kafir anin ihmalindendir ben bilirim didi emr itdi tiz lesker cem idin didi Ol kafir bunun gibi is ider didi veya gayret Islam bizde yok mudur didi. Lesker azim cem oldu hücum itdiler Karaca Hisarin üzerine düşdüler Osman Gazi geldi oda bir tarafdan cenge mesgul oldu. Biriki gün cenk olunca feryad?ilar geldi Bayincis Tatari geldi Arakliyi aldi ve yakdi halkini kirdi ve sehrini oda ordu didler. Sultan Alaaddin dahi Osman Gaziyi o kodu (2) getürdü hisar

1- Yagi : Düşman, ami, bagi
2- okumak : Davet itmek, çagirmak

Sf.9

ın getürdükleri yaraklarin (1) cemisini virdi. Ider ogul Osman Gazi sende saadet nisanlari çokdur sana ve senin nesline alemde mukabil olucak yokdur benim daim Allah'in inayeti ve evliyanin himmeti ve Muhammedin mucizati seninle böyledir didi ve kendüsi vilayetine gitdi. Sultan kim gitdi Osman Gazi dahi bir kaç gün sabr itdi ahir yagma itdi hisar feth olundu tekfurunu dahi tutdu ve gazilerin dahi doyum (2) itdi. Sehrin evlerini gazilere virdi ve gayriye virdi ol sehri müslümanlar sehri itdi. 686

Bab _ Sultan Gazi hisar alındığı zamandan sonra Sultana ne gönderdi ve Sultandan ana ne geldi anı bildirir.


Osman Gazi kim hisarı aldı ve tekfurunu tutdu ve dahi bir hayli tebriklerle kardeşi oğlu "Aktimur"u Sultana gönderdi. Sultanın dahi ferahlığı dahi ziyade oldu Aktimura atalar itdi. Osman Gaziye dahi sancak yaragıyla eyvanar gaza yarakları bile virdi. Aktimur sancag? getürdü. İkindi vaktiydi nevbet oruldu Osman Gazi ayağın durdu(1) ta şimdiye degin kim Ali Osman Gazi seferde nevbet orulsa ayağın durulur.

Sual: padişahlarda bu adet yok Ali Osmanın nedendir dirsen
Cevab iki manayı has vardır. Biri budur kim bunlar gazilerdir. Gaziler nekim nevbet urulsa ilam gazadır gazaya hazır olun dimek olur. Bunlar dahi Alahü Teala rızasıyın gazaya hazırız diyu ayağın tururlar ve biri dahi sahib çerağ ce sahib sefere ve sahib alemdir ve sahib sematlardır kim alem halkına nimetleri alemdir. Nitekim Halil el Rahmandan bu adetdir ikisindi ve kat?nda nevbet urular kim halk gelub yemek yiyeler. şimdi bu Ali OSmanın dahi kanunları bunun üzerinedir.

(1)Ayağın durmak : Kıyam itmek, ayakda durmak

Bab_Anın beyan eder kim Osman Gazi tedbir itdiler yoldaş kimi idineler ve nevahisinde kim vardır. Onlarla nice zindeganı idi


Kardeşi Gündüzü okudu.İdersen ne dirsen kim ben viayetleri nice fethideyin ve ne suretle yürüyelim Leşker cemi oluna didi. Kardeşi ider nevahimizde olan vilayetleri uralım bu zalimi dir. Osman Gazi ider bu reayanın fesadı vardır anınkim bu nevahilerimizi yıkub yakıcak bu şehrimiz li Karacahisardır mamur olmaz olası budurkim komşularımızla dostluk ve medare ideim. Nitekim tedbir oki Bilecik tekfuruyla iderlerdi yaylaya gitseler emanetlerin Bilecik hisar?nda korlard?. Kağan gelseler telme pinerler ve kat?klar ve kadınlarıyla yaşlar ve kaymaklaru halılar ve kilimler gönderirlerdi. Er kişilerle göndermezlerdi hatunlarla gönderirlerdi. Osman Gaziye bigayet itimad iderlerdi. Harmankaya beşi Köse Mihal vardı. Anınla dahi gayet dostluk iderdi. Bir vechile bunların aralarında bir gün hal vukal vaki olmadı Germiyan oğluyla Osman halkı cenk iderlerdi bu kafirler dahi gayet ferah olurlardı kim Germiyan oğluyla Osmanın adevatı vardır dirlerdi Osman Gazi dahi Eskişehirin hamam yöresinde (2) pazar turgurdu (3). Etrafın

(1) Sungar : şahin ve doğan
(2) Yöre : Civar, etraf
(3) Torgurmak : ikame , rekz, tekif itmek

Sf 12
kafirleri dahi gel?rlerdi. Bir gün Bilecik pazarcı kafirleri gelmiş ve hem Germiyandan dahi gelmişler ve Bilecikde kafirler iyi bardak d?zerlerdi y?kle pazara satmağa götürmüşler. Germiyanlı bunun bir bardağın almış nesne virmemiş, bu kafir gelub Osman Gaziye şikayet iylemiş. Osman Gazi dahi ol kişiyi getürmüş belge dökmüş dahi kafirin hakkını ali virmiş gayet iyü yasak itmiş. Herkez

Bab_Harmankaya kafirlerini Osman Gaziyle ne suretle aşina oldular ve niylediler anı bildirir.


Osman Gazi kim sancak begi olub ata bindi Köse Mihal daim anınla bile olurdu. Ekser bu gazilerin hıdmetkarları Harmankaya kafirleri idi. Bir gün Mihale ider Tarakçı Yenicesine segirdelim ne dirsin dir. Mihal ider Sorgun üzerine Sarukaya dan Beştaş dan çekilmeğe Sakarya suyun geçebilelim gaziler bize ol tarafdan görülürdü. Mudurnu vilayetini dahi urmaga kolaydır didi ve hem vilayet mağmurdur Samsa Çavuş [1] dahi ol vilayete yakın yirde olur ve ana dahi haber idelim ki bir fırsat olduğu gibi bize bildire. Ve hem anın gibi itdiler vardılar Beşiktaşın tekyesine kondular şeyhine sordular geçid

(1) Vatikan nüshasında Samsa Çavuş

Sf 13

var mı didiler. Şeyh ider gazilere geçiddir Allah fazl iyleye did. Atları yemin kesub bindiler Samsa Çavuşu su kenarında buldular. Aldı bu gazileri Samsa Çavuşla olmuşardı hemin ki anı gördüler ve askeri gördüler muti ve minkad oldular eri ve avratı karşu geldiler.Aralarında bir maince kafir vardı Anı okudular geldi Osman Gaziyle ahd ve peyman itdiler Samsa Çavuş her ne dirse anı kabul itdiler.

Sual Samsa Çavuş ne kişidir ?
Cevab bir kişidir kim anın dahi hayli cemati vardı ve hem yoldaşlığına yarar bir kardeşi vard? Sülemiş dirlerdi ol vakit kim Ertugrul Gazi Söğüde geldi bunlar dahi anınla biyle gelmişlerdi. Ol tarafda durmadılar İnegöl kafirleri incitdiginden vardılar Mudurnu vilayetinde kaldılar anın kafirleriyle madara idub otururlardı ve ol sebebden Osman Gazi ol vilayeti bunlara ısmarladı ve ol aradan Osman Gazi segirdim itdiler Göynük vilayetinin yerine ve Taraklu Yenicesin dahi urdular vilayetini harab itdiler geldiler giru Filanoza çıkdılar. Yine Harmankayadan Karacahisara çıkdılar Mihal önlerince kılağuz oldu esir almad?lar mal ganimet çok aldılar anınkim halkı kendilere tabi itmekin.

Bab - Anı beyan ider kim çünkü Osman Gazi bu niceleyin gazalar itmeğe başladı


Etrafın kafirleri ihtiraz itmeğe başladılar. Osman Gazi Bilecik kafirlerine

Sf 14

hürmet ider severdiler ki bu Bilecik kafirlerinin seng katındır hürmeti varındandır didi kim komşularımızdır biz bu vilayete garib geldik bunlar bizi hoş tutdular imdi bize vacibdir kim bunlara hürmet idelim.

Bab- Anı beyan ider kim Köse Mihal düğün ider kızını Kelafelanoz oğlunun Beğine virir.


Mübalağa yarak gördüğüm ulu düğün iyleye esbab tamam oldu. Etrafın kafirlerine haber gönderdi kim gelin bu Türkle eşna olan kim bunun şerrinden emin olasız didi.Vaad olunduğu gün geldiler mübalağa saçulaklar(1) getürdüler. Osman Gazi cemiğandan sonra geldi iyi hal?lar ve kilimler ve sürüyle koyunlar getürdüler ve ala Osman Gazi'nin saçusunu gayetde beğendiler. Hasılı üç gün düğün oldu bu tekfurlar Osman Gazi'nin kerimine hayran kaldılar ve ala fırsat bulmazlar kim Osman Gaziyi kavrayalar. Bilecik kafirine Osman Gazi'ye muhabbetler gösterdi evvelden bununla gaibana aşinalıkları vardı ala süreta biri birini görmemişlerdi. Zira Osman Gazi yaylaya gitse cemi emantelerin Bilecikde korlardı. Ol sebebden aşina olmuşlardı Bilecik tekfuru dahi düğün itmek niyet itdi.

(1) Gelin başına serpilen ve saçulan veyahud o sırada virilen hediye, nişan.

Bab- Bilecik Tekfurunun düğünün bildirir kim ol dahi Yarhisar Tekfurunun kızın alsa gerek.


Sf 15

Ol dahi bu tarafın tekfruna sürüyle koyunlar g?nderdi iyitdi kim kardeşim bunu düğün hıdmet idenlere yidiresun didi. inşallah ben dahi vardığım vakit saçumu iyledim didi ve eger kardeşime layık saçum yoğsa bize layık iyledim didi. Elhasıl bunlar okumdan gönder ve gedir anınkim Mihal düğünde vaadler itmişlerdi. Tekfur dahi Osman Gaziye o koyulacak gönderdi ve hayli gümüş ve altun ve at otlugun bile gönderdi. Mihal dahi Osman Gaziye tekfurların muradı nedir bildirdi ve hem düğüne dahi o kodu. Osman Gazi dahi o koyulacak hayli nesne virdi. Osman Gazi Bilecik Tekfuruna ider. Mihal, Beğ kardeşime benden çok çok selam irişdir oşde(2) şimdi biz dahi yaylaya gideriz ve hem kayınanam ve hatunum dahi kardeşimin hatunuyla buluşmek ister. Şmdi kardeşim hod bilur Germiyanoğlu bizimle ne haldedir yine kerem itsunler daim zahmetimiz çeke gelmişlerdir bu yıl dahi çeksunler atamın ve benim hocalarımızı yine hisara gönderelim didi Bilecik Tekfuru dahi gayet sevindi canla sözün kabul itdi. Mihali yine gönderdi bir gün vade olundu kim Osman Gazi anda vara ve hem didi kim bizim hatunlarımız sayraya ??renmişlerdi Bilecik dar yerdir düğünü Çakır bınarında itsun ve Osman Gazi dahi vad olnduğu gün öküzlerini yükletdi hemişe ileten hatunlara virdi ve keçeler arasına bir niceadamlar bile sardular sürdüler akşam karanlığında hisara girdiler bir iki katar öküz kim girdi gece yüklerinden adamlarla yalın kılıçlar döküldü kapucuları yaraladılar. Hisarda hod adam az

(1) bu beyt yalnız vatikan nüshasına vardır.
(2) oşda işte kelimesinin asılıdır

Sf 16

kalmışdı ekseri düğüne gitmişlerdi hisar feth olundu. Bu tarafta Osman Gazi dahi g?relim niyler birinci gazileri avrat donuna(1) kodu tekfura haber gönderdi ider bunları ayrıca bir yere kondurasunlarki hatunlarımız andaki tekfurları görüp utanmasun didi. Tekfur dahi bu söze gayet sevindi kim Türkün eri avratı ile girdi diye yer hazırladılar. Osman Gazi öküzleri götürenlerle tül itmişler diye anlar hisara girdikleri saatde Osman Gazi dahi tekfura geleydi ve hem ol dahi akşamın geldi yani hatunların eşkare getürdüler. Tekfur dahi karşıladı tazimle kondurdu. Dahi tekfur odas?na varmadan Osman Gazi Mihal bindiler hay Türk kaçtı didiler. Tekfur dhi serhoşdu bindi Osman Gazi Kıldırık dirler bir dere vardı Bilecik'e yakın yerde anda vard?. Tekfur dahi ol aaya irdi hemen bu gaziyi ele virdi Osman Gazi tekfurun ba??n? kesdirdi. D?nd? ali el sabah Yarhisara indi telfurunu tutdu ve düğüne gelen halkın ekserini dahi esir itdiler. Fi el hal Turgud Albi İnegöle saldılar İnegöl Tekfuru dahi işidub kaçmasun didiler Turgud Alb dahi İnegölü çevirdi. Osman Gazi dahi heman kim geldi ya?ma itdi gaziler yağma avazın işitdiler hemandem hisar i?ine koyuldular tekfurunu pare pare itdiler. Erlerini kırdılar dişisini esir itdiler ançünkim çok müslümanlar kırılub şehid olmağa sebeb olmuşdu.

Bab - Ol gelin kim aldılar Yarhisar Tekfurunun kızıydı anı kime virdiler anı bildirir.


Sf 17

Osman Gazi anı oğlu Orhan Gaziye virdi kim Ulufir Hatundur(1) Orhan dahi ol demde yiğid olmuşdu ve bir oğlu dahi vardı kim anı göç üzerinde koyup dururdu. Bu dört pare hisarları yerine mukarrer itdiler elhasıl Osman Gaz düğün iyleyub Ulufir Htunu oğlu Orhan Gaziye virmek ister ve hem öyle itdi. Ulufir Hatun oldur kim Kapluca Kapusuna yakın yirde Brusa Hisarı dibinde tekyesi var ve hem Ulufir Suyu Köprüsün ol Hatun yapdı ve ol suya Ulufir diyu ad virdiler ve hem Murad Han ve Süleyman Paşa dahi anın oğludur ikisinin dahi atası Orhan Gazidir hatun ki vefat itdi Orhan Gaziyle bile defn olundu.

(1) Her iki nüshada bir veche iyledir. Ulufir : Nilüfer Çiçeği dimekdir.

Sf 18

Bu fethin tarihi hicretin altı yüz doksan dokuzunda vaki oldu. (699)

Kaçankim Karacahisarı aldı şehrin oluru bu şekilde ve Germiyan Vilayetinden ve gayri vilayetden hayli halk geldi. Osman Gaziden olur dilediler. Osman Gazi virdi. Sahil zamanda mağrur oldu.Bir nice kilseler vardı mescid itdiler ve pazar dahi tur kurdular ve bu kavim ittifak itdiler kim cuma namazın kılalım ve hem bir kadı dahi dileyelim didiler. Dursun Fakih dirlerdi bir aziz vardı ve ol kavime imamelik iderdi ana söylediler. Ol dahi geldi Osman Gazinin kayınatası Edebaliye söyledi dahi söz tamam olmadan Osman Gazi geldi sordu muradların bildi. Osman Gazi ider her ne kim söze ne gerekdir anı idin dir. Dursun Fakih Hanım Sultandan izin gerekdir dir Osman Gazi ider bu şehri hod kendi kılıcımla aldım . Sultanın bunda ne dahli var kim andan izin alam ana sultanlık viren Allah bana dahi Hanlık virdi didi. Eğer minneti şu sancaksa ben hod kendi sancağıyla geturub uğraşdım ve eğer iderse kim ben ali Selçukum dirse Süeyman Şah anlardan hod önden geldi ve ol kavim dahi razı olub kadılığı ve hatibliği Dursun Fakihe virdi. Cuma hutbesi Karacahisarda okundu bayram hutbesi Eskişehirde okundu.

(1)Olca

Sf 19

Ve bunun tarihi hicretin altı yüz doksan dokuzunda vaki oldu. (699)


Bab - Osman Gazinin kanun ve ahkâmın bildirir.


Kadı ve subaşı kondukleyin bu halk kanun ister oldular Germiyandan bir kişi geldi ider bu pazarın bacı(1) bana satın dir.Bu kavim itdiler Hana varalım dirler. Ol kişi Hana vardı söyledi. Osman Gazi ider "Bac nedir ?" ol kişi ider pazara her kişikim gelse ben andan akçe alırım didi. Osman Gazi ider senin bu pazar ehlinde el emeği mi var ki akçe alırsın. Ol kişi ider Hanım bu töre(2)dir, cemi vilayetlerin de vardır kim padişah olalar alır. Osman Gazi ider Tengri mi buyurdu, yoksa beğler kendileri mi itdiler dir. Bu kişi ider töredir Hanım ezelden kalmışdır dir. Osman Gazi bigayet kakıdır(3) ider bir kişi kim kazana gayrınkimi olur onun mülkünde benim ne dahlim vardır kim andan akçe alam, bre kişi var git artuk bu söze söyleme, sana ziyanım değer didi ve bu kavim işdiler kim Hanım bu pazar beğlerine adetdir kim bir nesnecik vireler didiler. Osman Gazi ider imdi çünkü siz öyle dirsiz her kişi kim pazar bir yük getüre sata iki akçe

(1)Bac : virgi, resm, karagümrük
(2)Töre : adet, nizam, kanun
(3)Kakımak: azarlamak,darlamak, tahvir itmek

Sf 20


viresun ve satmazsa hiç virmesun didi ve her kim bu kanunu boza Allahu Teala anın din ve dünyasın bozasun didi. ve dahi her kime bir tımar virem anın sebebsiz alandan almayanalar ve hem ol öldüğü vakitde oğluna vireler ve eğer küçücük dahi olursa vireler hıdmetkarları sefer vakti olucak sefere varalar ta ol sefere yarayınca her kim kanun düzerse Allah andan razı olsun ve eğer neslimden bir kişi bu kanundan gayri bir kanun koyacak olursa idenden ve itdirenden Allah Teala razı olmasun.


Bab - Anı beyan eder kim Osman Gazi oğlu Orhan Gaziyi Brusaya gönderdi kim ne suretle feth olundu ve hem Brusa kafirlerinin hali nice oldu


Şöyle haber olundu kim açlıktan gayet bunalub bahane isterler kim hisarı vireler ve ala gayretlenirler padişahtan gayri kimseye virmezler. Osman Gazi ider Orhan Gaziye ol sen Adranoza(Atranos) (3) var kim ol kafirin atası Dinboz Gazasında benim "Bay Hoca"nın düşmesine sebeb ol oldu yine Mihal ve Turgut Albi bun koştu. Bu kere Orhan Gazi "Şeyh Mahmud" dirlerdi anı ve hem Edebalının kardeşi oğlu "Hasan"ı bile diledi. Doğru Adranuza çıkdılar tekfur işitdi kim Türk geliyor kaçdı "Alta Dağı" na çıkdı hisarını boş kodu. Orhan Gazi yayak oldu sordu ardınca dağa çıkdı. Böyle kaçan ile (4) karşı geldi. Tepdiler

3 Edranuz : Kayser Adriyanusun namına mensub bir şehr bir şehri kadim . Atranus
4 İl : Halk

Sf 29

tekfuru yine kaçdı bir kayadan uçdu pare pare oldu. Edrenuzun kalesini bozdular, halkını yerli yerinde kodular.

Orhan Gazi bu gazayı kim itdi doğru Brusaya geldi Pınarbaşında suyun ortasında kondu. Orhan Gazi Mihali gönderdi Brusa tekfuruna Hisarı vir dedi. Brusa tekfuru itdi ahd idelim bize kimsenin zararı değmesin hisarı virelim didi. Mihal yine geldi haber virdi Orhan Gazi kabul itdi.Tekfur yine haber gönderdi kim bana birkaç yarar adam göndersunki biz hisardan çıkarken bizi Türk incitmesunler didi.Mihal ider varan adamlara virirsin kim geleler didi. Tekfur ider her ne kimsen diysin ben vireyim didi. Mihal otuz bin filoriye kol itdi Brusa tekfuru razı oldu.

Elhasıl hemankem tekfur hisardan çıkdı kapular galebe oldu ve her tarafdan müslümanlar girmeğe başladılar. Ahi Hasan burca varmışdı ve dahi niceler böyle.

Sf 30

Brusa tekfuru kim adamlar koşmuşlardı anları adamlar gemiye eyitdiler (1) , gemiye girdi, İslambola gitdi. Hisardaki halka dahi emine ve eman eyitdiler kimsenin bir çöpün aldırmadılar. Brusa tekfurun hazinesin Orhan Gazi gazilere bahş iyledi. Mübalağa malı vardı cemian virdi gaziler gani oldu. Tekfurun bir veziri vardı ol gitmedi ve hem bu hisar virilmeğe sebeb ol olmuşdu. Anın dahi mübalağa çok malı vardı ol dahi ihtiyarıyle hayli mal geturdu. Orhan Gazi anı dahi gazilere virdi. Hayli kafirler kırılmış bulundu Orhan Gazi bu vezire sordu kim bu hisarı kim virdiniz neden bunaldınız virdiniz didi. Biri bu kim devletiniz yevmen feyuma ziyade oldu ve bizim devletimiz dündü tahkik bildik. ve bizi dahi bu kim baban üzerine havale yapdı gitdi anın devleti köylerimizi zabt itdi. size muti oldulr ve bizi hiç anmazlar. Biri dahi bildik kim anlar rahat oldular. Anın çünküm bizi anmazlar didik. Bizi dahi ol rahatlığa hoş itdik.Biri dahi bu kim tekfurumuz mal kodu faide virmedi anın çünküm mal virmeğe nesne bulmadı vaktiyle ancak nesne almadı ihtiyacımız vakti satıcı bulunmadı hisar bize hapis oldu. Ve biri dahi padişah kim zebun ola memleket .. harab olurmuş. ve biri dahi bu kim yaramaza oyduk kim yine ol tekfurdu. ve biri dahi bu alemin tebdilatı eksik değil imdi bu tebdilat bize dahi oldu. Sordu kim ya bu kırgın ne çok olmuş dicek cevab virdiğim açlıkdan kırıldı.

Sf 31

ve bu fethin tarihi hicretin yedi yüz yigirmi altısında vaki oldu.

Sual : Bu fetihler kim oldu Osman Gazi hayatta mıydı veya degildi ?
Cevab : ... Kul budur kim hayattaydı. Zira kim oğlu atası gönderdi.


Sual : Ya OSman Gazi niçün varmadı ?
Cevab : Anın çünküm Orhan Gazi'nin iki oğlu olmuştu ve hem ider kim oğlum benim zamanımda sen gaza iyle dir ve hem Osman'ın dahi ayağında zahmeti vardı zamhmet iderdi derler.


Bab - Osman Gazi'nin oğlu Orhan Gaziye vasiyetin bildirir.


Ol itdigim oğul ben öldüğüm vakit beni Brusa'da şol Gümüşlü Kubbenin altında koyasın didi. ve bir kimse kim sana tanrı buyurmadığı sözü söylemesin anı kabul itme ve eger bilmezsin Tanrı ilmin biline sorduydu.

Sf.32

ve bir dahi sana muti olanları hoş tut ve bir dahi nev girlerine daim ihsan idici ol sana ihsanın anların tuzağıdır didi.


Bab - Bu tarafda Konur Alb ve Akca Koca ve Gazi Rahman halleri ne oldu anı bildirir.


Bu tarafda Konur Alb Akyazı ve Konurpe[1] ilini ve Bolu ve Mudurnu vilayetlerini makrur itdi ve döndü yine Karacişe ve Absuyuna geldi ve Gazi Rahmanı anda koyub kendi yine gitdi. Akca Kocayı Kandıra'da kodu maksudları Samandıra[2]ya varmak oldu. Elhasıl gece ve gündüz bunlar kafirle gah gah madaralar iderler. Bir gün Samandıra tekfurunun oğlu olmuşdu. Bu kafirlerin hisar önünde yolun basmışlar tekfuru tutmuşlar Samandıra Hisarı feth oldu. Tekfuru hisar karşısına iletdiler gelen bu tekfuru alın hisarınızı dahi bize virin dimişler. Kafirler dahi demişler bunu İstanbula iletin anda satın. Orhan Gazi'ye haber gönderdiler tekfuru öldürelim yahud satalım. Orhan Gazi satın gazilere harclık olsun demiş. Gelmişler İstanbul kafiri eyitmişler ne adam satun alırız veya ne hod satarız dimişler. Leşker cemi idub uğraşdılar[3] kafiri basdılar anı kırgın oldu. Elhasıl andan sonra İznikmid tekfuru ve Samandıra tekfurunu satun aldılar. Akcakoca geldi Samandıra'yı makam edindi İsanbul tekfuruyla ve Aydos tekfuruyla daim cenk iderdi ve her dem Akcakocayla gaziler at arkasından inmezlerdi. Ançünküm İstanbul tekfurunun daim cengi eksik degildi. Ançünküm Aydos hisarından Türk'ü sürmek isterlerdi. Akcakoca etrafın köylerini makrur itmiş idi emin ve emanla.

[1] Konurpe : Konur Alb mahfifidir.
[2] Samandıra : Her iki nüshada <> suretinde muharrir ise de zibazideki gibi yazıldı.
[3] Ugraşmak : Müsadere, muha.. itmek


Bab - Aydos Hisarı ne suretle alındı anı bildirir.


Sf 33

Mekr Tekfurun kızı varmış bir gece Resulallah Salli Allah aleyhe ve sellimi düşünde gördü. Bu kız gördüğüm kendusi bir çukurda bir mahcub suretle latif kişi gelir bunu çukurdan çıkarır giyindiği giyeceklerin çıkarır yabana atar gündesini yuvar[1] ve harir giyecekler giydirir. Kız uyanur düşe acebe kalır ve ala gönlünden çıkmaz.

Beni bu çıkardı gayri giyecek giydirdi ve hem durduğum yerden vardı. Malum olduğum benim halim bir derlu dahi dönse gerekdir düz yürürdü.Daim bu hali fikr idüb yürürken nagah Türk gelub hisar üzerinde cenk ider iken kız ider ben dahi varayın cenk ideyin der. Hisar halkına geldi gördü gördü o çukurdan çıkaran kişi bu leşkerin serveriydi kız ider bildim neymiş. fi elhal evlerine geldi rumca bir kağıt yazdı düş macerasın bildirdi ve dahi iyitdi gerçek bu hisar üzerinden kendi bir geceyi tayin itdi. İtdi kim itikad itdiğiniz kişilerden bir kaç kişiler gönderdin ben hisarı size viririn didi. Bu kağıdın bir taşa yapışdırdı cenk ider gibi oldu ol taşı atdı. Taş geldi Gazi Rahmanın önüne düşdü Gazi Rahman taşı aldı Akça Koca'ya iletdi. Bu Rumca bilir kişi buldular mektubun mealini bildiler ve hem inandılar. Akca Koca ider gaziler kimdir kim bu yola Hak

[1] yumak : yıkamak

Sf 34

yoluna başını koya bir nişan koya ve ben dahi anınla olam didi. Gazi Rahman ider ben hazırım Konur Alp ider bir hal dahi idelim. Sordular kim ne idelim itdi oturduğumuz hisarı oda uralım. Kabul itdiler hemandem geldiler Samandırayı oda urdular kendileri göçdüler gitdiler. Aydos tekfuru ve kafirler bayat şad oldular tanımalar itmeğe başladı. Kızın vadesi tamam oldu.Heman gece ile Gazi Rahman bir nice gazilerle kızın didiği yere geldi kız dahi muntazır idi kız Gazi Rahman'ı gördü beline ip baladı aşağı sarkıtdı. Gazi Rahman fi elhasıl ipe yapışdı hisara çıkdı kızla buluşdu hisarın kapusuna vardılar kapucuyu paraladılar kapuyu açdılar. Hazır olan gaziler koyuldu doğru tekfurun sarayına vardılar tekfur gece fariğ olub sohbet itmişdi sarhoş yatardı bu gazin (yada boğazın) aldılar. Sabah oluncaya değin Akça Koca dahi erişdi hisarı zabt itdiler.

Bu fethin tarihi dahi yukarıdaki tarihde vaki oldu.


Bab - Anı beyan ider kim tekfuru kızıyla Gazi Rahmana virdiler Orhan Gaziye gönderdiler.


Gazi Rahman dahi geldi Yenişehirde buldu haber ne ide virdi tekfuru ve kızını ve malını teslim idub Orhan Gazi dahi kızı Gazi Rahman'a virdi getirdiği maldan dahi hayli mal virdi. Ve bu zamanda bir <> dahi vardı söylenur ol dahi Gazi Rahman'ın neslindendir. Ol dahi İstanbul'a

sf. 35

hayli iş idub durur. Ta anın zamanında oğlancıklar ağlasa hay Karaca Rahman geldi dirlerdi. Hay gaziler bu menakıbı kim yazdım Vallah cemisina ilmum yetuşub yazdım sanmanız kim yabandan yazdım.


Bab - Anı beyan ider kim bu gaziler bu yanda neye meşgul oldular.


Orhan Gazi'nin anası Allah rahmetine vardı ve hem dedesi Edebalı dahi kızından bir ay önden Allah rahmetine vardı ikisini dahi Bilecik Hisarında kodular. Üç ay oldukdan sonra Osman Gazi'yi dahi Allah rahmetine vardı ama Söğüd'de vefat itdi emanet kodular. An çünküm ORhan Gazi Brusa'da idi haber vardı heman sürdü geldi. Atasının vasiyetin tutdu. Brusa'ya geturdu Osman Gazi vasiyet itdiği gibin künbedin altında kodu. Kayın atasını ve hatunu Mal Hatun 'u Osman kendi eliyle defin itdi.

Sf 36


Bab- Anı beyan eder kim Osman Gazi Allah rahmetine vardı andan sonra Orhan Gazi niyledi anı bildirir.


Çünküm atası gitdi kardeşi Alaaddin Paşa yla biraraya geldiler ahir hali neyse gördüler. Ol zamanda Ahi Hasan vardı kim anın tekyesi dahi vardır Brusa'da hisar içinde Beğ Sarayına yakındır. ve dahi ol zamanda olan gaziler cem oldu Osman'ın malı var mı yok mu diye teftiş itdiler kim miras oluna bu iki kardeş arasında. bu feth olan vilayet var ancak akçe ve altun hiç yokdur. Osman Gazi'nin yeni bir sır tak tekellitiyesi [1] ve bir yancığı [2] ve bir tozluğu ve bir kaşıklığı dahi vardı ve bir sokman[3] idiği [4] dahi vardı ve bir kaç iyuca atları dahi var ve bir kaç sürü koyunu dahi var şimdiki hinde Brusa nevahisinde yürüyen koyun anındır Sultanönünde bir kaç yükrük yündü [5] ve bir nice çift öküz dahi vardı ayruk[6] nesne bulunmadu hem kalmadı. Orhan Gazi kardeşi ider sen ne dirsin. Kardeşi Alaeldin (Alaaddin) ider bu vilayet hakkındır zira ki çoban gerekdir bu vilayetin halini göe ve başara ve ana esbab dahi gerek. İmdi esbab oldur kim bu yündüler padişahın ola ve hem bu yünler padişahın ola imdi bbiz maksemat idecek nemiz var ki kısmet idelim didi. Orhan Gazi ider gel imdi ol çoban sen ol didi. Alaeldin ider gel kardeş atamızın duası ve himmeti seninledir ançünküm kendi zamanında askeri sana koşmuş [7] idi imdi

[1] Tekelliti : Eğer altına konan kaba dikişli kebe.
[2] yancık : zerre
[3] sokman : Büyük Türkmen çizmesi
[4] İdik : Çekme ve çizmenin yumuşak nuveği
[5] Yünd : yabani kısrak
[6] Ayruk : başka, gayri
[7] Koşmak : Terfik itmek

Sf 37

Çobanlık dahi senindir didi ve hem bu azizler dahi bunu kabul itdiler. Orhan Gazi itdi imdi sen bana paşa ol did. Alaeldin kabul itmedi Kete ovasında Fodra dirler bir köy vardı anı bana vir didi. Orhan kabul itdi ol köyü ana virdi. Alaeldin dahi Kükürtlü de tekye yapdı Brusa Kablucasına girecek yerde bir mescid yapdı yanında sakin oldu ta bu zamana degin evladından vardı.


Bab - Orhan Gazi Padişah oldu niyledi anı bildirir.


Kardeşine virdiğin mukarrer itdi ve bu hinde Akça Koca dahi dünyayı terk iyledi Kandıra nevahisinde bir dağda mezarı var. Konur Alb dahi anın gibi oldu. Ohan Gazi bu bucağın sancağını oğlu Süleyman Paşaya virdi.

Sf 38

İnönü sancağını oğlu Murad Han Gaziye virdi kim ki Gici(1) oğludur. Orhan Gazi leşkeri aldı İznikmide (2) vardı ançünküm Gazi Rahman geldiğinde cemi gazileri ana bildirmişdi İznikmidi ne suretle alalar. Kaçankim leşker cem oldu bir sürü gibi şehre çıkdılar sürdüler Geyveye vardılar. Oğlu Süleyman Paşayı Ab suyunda buldular. Ayan Gölünün kenarı Aydosda olan gaziler geldiler Orhanı karşıladılar İznikmide vardılar. Anın sahibi hatun idi İstabul tekfuruna taliki vardı adına Balkonda dirlerdi yalak ovasının sahibi idi. Deredeki hisarı anındır ve hem bir kardeşi vardı adına Klibon dirlerdi. Yukardaki hisar anındır şimdiki hinde Türk ana Koyun Hisarı dirler. Bunların hisarının üzerine Türk vardı.Cenk iderken göğsüne ok tokundu öldü Orhan geldi üzerine kondu. Hatun ider ben bu Türkle cenk itmezin ançünküm eğe bunlar bizden öldürürlerse ölen gitdi yerine kalandan faidene ve eğer biz bunlardan öldürürsek bunlarla kan düşmanı oluruz takyamta değin değin cenk eksik olmaz didi. Bu halkla bir yarar kişisi vardı anı gönderdi kim ahd idelim hisarı dahi virelim didi. Orhan Gazi dahi kabul itdi kim ol avrat her nesi varsa ala dahi hisarı teslim ide. Hatun haber gönderdi kim ben gece çıkarım ve ala beni Türklerden bilesun didi ve hem anın gibi itdiler ve her kafirin gitmede ve durmada ihtiyarı ada olsun didiler. İskeleye kimler gitdiler muradlarınca doldurdular. ORhan Gazi ider kim sakının bir çöpü gitmesin kim biz ahdımızda hain olmayuz didi ve hem öyle oldu. Orhan Gazi ve bağzı gaziler dahi hisara vardılar ve Aydosda olan müslümanların cemisi İznikide geldiler sakin oldular Orhan Gazi Süleyman Paşayı İznikmide getirdi. Kiliseleri mescid itdi ve bir kiliseyi dahi medrese itdi şimdi dahi medresedir. Karamürsel dirler bir bahadır vardı ol kenarı ana tımar

(1) Gici : Küçük
(2) zebanızda İzmit

Sf 39

virdiler gazileri tımar erlerini kenara getirdiler İstanbuldan gemi çıkub vilayet urmasun diyu. Yalak Ovayı (1) dahi tımara virdiler Akça Kocayla olan gazileri bu vilayete cem itdiler Ermeni Yezdanına vardılar. Tahtaluyu Kandıra vilayetini Akpaşaya virdiler. Bunların neslinden şimdi dahi vardır. Gazlullah Kadı kim Geliyüzde tekyesi vardır ol Akça Kocanın neslindendir. Kocailinin ve Akyazının ve Konurpenin ve bu vilayetin caianın asl fütuhatı budur kim fakir şerh itdim.

Nazım

Niceleri bu cihana geldi gitdi
O noldu adı anılmaz oldu
Sakın benim diyu ben mağrur olma

Benim didi yalan davalar itdi
Yerini bir dahi yalancı tutdu
Kah mağrur akıbet peşiman gitdi

Bab Anı beyan ider kim Orhan Gazi padişah oldukda ne geydi ve nasıl iş işledi kim atası zamanında olmamışdı Orhan Gazi zamanında vaki oldu


Nazım

Bu adem düzdü alemde düzenler
Ya kendinin veya gayrinin evvela
Ne dursun eseri kalur cihanda

Bilurmisin niçun düzdü düzenler
Bu niyetle düzerdüzgün düzenler
Veli asar kalur kanı düzenler(2)


Orhan Gaziye Alaaddin Paşa ider elhamdulillah hanım seni padişah gördüm. İmdi senin leşkerin yevmen feyuma ziyade olsa gerekdir. İmdi seninle leşkerine bir nişan koyalım gayri leşkerde olasun didi. Orhan Gazi ider kardeş her ne kim idersen ben anı kabul iderin didi. Ol itdi imdi etrafdaki beğlerin börkü (3)

1 - Yalakova : Yalova
2 - Düzmek : Tertib ve tanzim itmek. Düzen : Nizam, tertib
3 - Börk : Müdevver baş kabı , postnişin kalbak, büyük sarık, külah

Sf 40

kızıldır senin ak olsun. Orhan Gazi emr itdi Bilecikde börk işlediler gaziler ve cemi tevabi ak börk giydiler. Andan Orhan Gazi leşkerini ziyade itmek diler kim ol vilayetde evvela kardeşi ider anı gazilere danış dir. Ol zamanda Cendereli (Çandarlı) Karaca Halil Bilecikde Kadı olmuşdu ve Muallim Edebalinin dahi kavmi idi ana dahi danışdılar ilden yaya çıksun didler çok kişiler kadıya rüşvet virdiler. Beni yaya yazdır diyu ve hem anlar dahi ak börk giyerlerdi

Sual : enuk(1) adını yayaya niçun diduler.

Sultan Mehmed Han oğlu Sultan Murad Han sefere giderken bir yaya bir oğlanın enukun uğrulamış(2). Anın isı(3) enugunu bölmüş itmişki enugumu sen mi doğurdun uğrularsın hey enuk yaya dimiş sönmüş bir gavga itmişler. Halk o sebebden ötürü anan enuk yaya didiler. Ve dahi burma dülbend(4) Sultan Orhan zamanında oldu bunlara kanı burma dülbend dirlerdi.

Nazım

Cihan her lahza bir neva görünür
Henuz budur ki ol maksud olanlar
Cihanda hal ve hürmet böyle geçdi

Hayal ehli ol neva sürünür
Ya açar sözünü yahud bürünür
Kimi it gibi dalar kimi kıvranur

Divanda burma dülbend giyerlerdi kaçankim sefere gitseler börk giyerlerdi ve börkün altına şebkülah giyerlerdi.

Sual : Şebkülah nedir ?

Önü kısa ve ardı uzundur. Al-i Osmanda garaibler çokdur fikir ihtisar itdim. Anın içun ol zamanda onu iktiza iderdi. ve bu zamanda bunu adet itdiler. Zaman-ı evvelde duraklı ve hürmetli sakallılar olurdu. Kaçan bir kişiye padişah hışım iylese sakalın kesub işgah bindirirdi.

1 - Enuk : yavru , kelb yavrusu
2 - Uğrulamak : Çalmak, çarpmak, sövmek
3 - Is : Sahib, malik
4 - Burma dülbend : Sabıkda burmaca, burulmuş imame


Sf 41

Şimdiki zamanda sakalların kendi elleriyle keserler ve işgah binmek hod adetleridir. Bu sakal kırkmak adeti kadimi Frenkden kalmışdır. Frenkden cenubi ısıklarda almışlar şimdiki zamanda saç gibi olduğu avratlar bile saçın keserler ve erler sakalların keserler.


Bab : Anı beyan ider kim İznik(1) ne suretle feth oldu anı bildirir.


O Padişah kim vardı anı almışdı ve bu İznike havale gibi vakı olmuşdu. An çünküm bu Karadeniz Hisarı içinde olan gaziler daim İznik kapusun açdırmazlardı. Bigayet açlıkdan bunalmışlardı. Zira memleketdeki köyleri tımara virmişlerdi vechen men Aluca köylerin halkı hisar halkına zevad virmezlerdi. Vakit olurdu kim müslümanlarla bile savaşavarırlardı İznik halkına iderlerdi kim biçareler gelin rahat olan biz rahat olduk dirlerdi. Şehrin halkı göle balık avlamağa çıkmaz olmuşlardı. Bazı kafirler gazilere haber gönderdiler kim biz gayet bunaldık dirlerdi. Ol zamanda cemian vilayeti müslümanlar almışlardı tımar ilinin (2) ellerinde tasarruf iderlerdi. Orhan Gaziye kafirlerin halini bildirdiler ol dahi İznik üzerine geldi. Kafirler dahi bir itmad itdikleri kafiri gönderdiler kim bizimle ahd idin bizi kımayın ve kidenimiz gitsun ve duranımız dursun hisarı size teslim idelim didiler. Orhan Gazi dahi kabul itdi geldiler İstanbul kapusundan çıkardılar. Hemin kendi halkı kendi şehrin halkı ve ekser sipahisi gitmediler. Orhan Gazi tekfura adem gönderdi böyle koşdu gemiye iyleiyordular muradı olduğu iklime gitdi. Tekfur kim kapudan çıkdı Orhan Yenişehir Kapusundan girdi. Kapunun içi bir bagçe idi Aya Glisos dirlerdi gayet hub makamdır. Orhan Gazi doğdu (3) ol bağçeye iletdiler. Bu şehrin kafirleri karşıladılar.

1 - İznik : namı kadimi Nikea
2 - İl : Buradahalk nas manasındadır.
3 - Doğmak : Zuhur itmek


Sf 42


Bab_Anı beyan ider kim Orhan Gazi İznikde neyledi kiminle musahebet itdi anı beyan ider.


Kane padişahları oldu oğlunu tahta geçirdiler. Bir çok hatunlar geldi Orhan Gazi sordu kim bunların erleri kani. Cevab virdiler kim kırıldı kimi cenkden ve kimi açlıkdan. Gayet hub suretlu çokdu Orhan Gazi gazilere üleşdirdi(1) emretdi kim bu dul hatunlara nikah idin ve hem anın gibi itdiler. Şehir dahi mamur oldu evvel evlenen gazilere evleri virdiler.

Nazım
Her aman geldi mahcub Rumlar
Kaçan kim bağçe içre geldi bunlar
Yanağı gülgün laleyn duaklar
Çemen üzere coşrevi seyrederler
Hayali gölgesi can-ı gönlün aldı
Akıllar seyr ider ol Rum hubları
Bu resme gaziler büleri gördü
Gaziler gönlü yandı sankim mumlar
Gaziler didi kim ehlin ola bular
O simin sak öperi peykerler
Gönüller gölgeye düşüb giderler
Minber zülfü buyu aklum aldı
Dimağlar mest ider ol reşki yerler
Gazi Organ buleri gazata virdi


Bu fethin tarihi hicretin 730 unda vaki oldu. Bir ulu kiliseyi cami itdi. Yenişehire çıkacak kapuda bir imaret yapdı yanında Hacı Hasan dirler bir aziz vardı dedesi Edebalının müridi idi Şeyhliğini ana virdi. Ta bu zamana değin dahi anın neslinin elindedir. İmaret kim yapıldı taam pişdi Orhan Gazi ol kendi mübarek eliyle üleşdirdi. Çerağı dahi ol gice kendi yakdı. Medreseyi dahi Mevlana Davud-i Kayseri dirlerdi ana virdi. Andan sonra Konyada Taceddin Kürdi dirler

Sf 43


Bab_İznik feth olundukdan sonra Orhan Gazi neye meşgul oldu tımarları kimlere virdi anı bildirir.


Nazım
Okutdu hutbe Orhan Gazi
Şeriat gülüne gülbenler oldu
Gazi içün kim ak börk giyübdür
Ne giyse yaraşur Orhan Gazi
Ol Osman bin Konurlu nesli Gazi
Çü doğdu şems tabi Orhan Gazi
Yüzü ag işi sag Orhan Gazi
Aşık Paşa zamanında idi Gazi


İznikmidi oğlu Süleyman Paşaya virdi anı Yeniceye ve Göynüke ve Mudurnuya havale itmişdi. Bir oğlu dahi kim ol Murad Han Gazidir Brusa Sancağın ana virdi adını Bey Sancağı kodu. Karaca Hisarı emmisi oğlu Gündüze virdi. Orhan Gazi kendi vilayetine nazır oldu oğlu Süleyman Paşayı Taraklı Yenicesine gönderdi ve ol vilayetlerin cenisi Orhan Gazinin adlini işitmişlerdi. Ve hem her vilayet kim almışlardı ana adil ve dad itmişlerdi ve alınmayan vilayetler dahi anların niylediğini bilmişlerdi. Süleyman Paşa kim Taraklı Yenicesine geldi ahd ve amanla hisarı virdiler ve kendünü dahi Süleyman Paşa ol kadir ü adil itdi kim ol vilayetin halkı iderlerdi kim noldu bunlar bize kadim zamandan bey oldu ve çok köyler bu müslümanları gördüler mülsüman oldular. Ve ol vilayetde ne kadar kim mülkleri vardı cemi paşa virdiği kadar üzerine durur.

Bab _ Orhan Gazi Karesi vilayetini feth itmeğe sebeb nedir anı bildirir.


Karesi[1]oğlu Aclan Bey vardı ol zamanda Allah rahmetine vardı. Bir

1 - Karesi : Aslı Kara İsa

Bab _ Anı beyan ider kim Sultan Mehmed Rumilinde kardeşi Musa iyle meşgul iken bu tarafda Karamanoğlu Brusaya ne suretle geldi.


Sf 85

Karmananoğlu hücum itdi yürüdü Svrihisara geldi ançünküm kendi elinde idi. Dört yanın yıka boza haramilik ide Brusaya geldi. Hacı İvaz Paşa dahi Brusanın subaşısı idi. Karamanoğlu gelmeden Brusanın halkını okudu.Müslümanlar padişahımız Rumilinde Karamanoğlu geliyor yarağı(askeri, eri) olan kişi hisara girsun, ve anın kim hisara yarağı(askeri, eri) yokdur hisarda habis olmasun didi , ve hem dahi öyle itdiler. Karamanoğlu kim Brusaya geldi. Şehri oda urdu, hisara cenge başladı, mübalağa cenkler olundu.Ahir diledi kim Bınarbaşı(Pınarbaşı) suyun hisarın taşrasından göl iylemiş idi. Diledi kim ol gölün suyunu kesub kurudalar, Brusa kapusunun taşrasından lağım urdular kim gölün suyunu kesub yanındaki dereye akıdalar. Hacı Subaşı duydu, hisardan çıkdı lağımcıları kırdı. Karaman oğlunun ol ümidi dahi kesildi, otuz bir gün cenk olundu. Gah Gah hisar halkı hisardan çıkardı, hayli ademler alırdı götürürler Karamanoğlu karşusunda hisara asakorlardı.Bunlar cenkde iken nagah bir gün Kabluca(Kapluca) imaretine Musanın(Çelebi) naaşı geldi, Karamanoğlu vardı naaşı gördü, hemen o gice kaçdı. Kirmastı yolundan dolandı Hamid ilinden geçdi kendi harabesine vardı. Kendinin kadıaskeri, Kadı Mürsel iyitdi, Beğim gel ben duacını gönder varayın Osman oğluyla sizi barışdırayın didi. Karaman oğlu: Hay ne sözdür ilebete ol benim üzerime gelir anınla haklaşırız didi. Bu maceranın tarihi hicretin sekiz yüz on altısında vaki oldu.

Nazım

Adu kem gelse gitse olsa magbun
Anın gönlü karalığı yeter bes
Yüzü gönlü Karamanın karadır

Olma hali olma şadi olma hazin
Sen talak hak itdi meymun
Kara gölgede kaldı hor ve mağmun