Uğur Koç

16.06.2016

Bursa'nın Fethi , 06 Nisan 1326


Merhabalar,

Uzun zamandır dikkat ederim İstanbul'un fethiyle ilgili gerekli gereksiz, yanlış - doğru, gerçek - rivayet pek çok bilgi ortalıkta gezer, kitaplar yazılır, filmler çekilir vs.. Peki ya Bursa'nın fethi... Bursa Hisariçi'nde doğmuş büyümüş biri olarak hep merak ederim. Güdük iki üç cümle bilgi bilinir , 06 Nisan 1326 da fethedildi, Orhan Gazi fethetti, Pınarbaşı Fetih kapı'dan şehre girildi... Yaklaşık 20 yıllık bir çaba ve kuşatmanın ardından fethedilen Bursa hakkında daha fazla bilgi olmalı deyip biraz araştırınca pek çok bilginin olduğunu farkettim.

Araştırma için kaynaklar


1400 lerde yazılan temeli Orhan Gazi'nin imamı Yahşi Fakih'in tuttuğu günlükleri esas alan tarihler mevcut. Bursa'lı olduğu bilinen Mehmed Neşri'nin Cihannüma'sı ve Aşıkpaşazade'nin Tevarih-i Ali Osman kitabındaki bilgiler birbirlerini destekler ve tamamlar niteliktedir. Bilgi içeriğinin kuru bir tarih ve bir kaç cümleden ibaret olmadığı, Bursa tekfurunun , vezirinin adlarına, tekfurun Orhan Bey'den istediği koruma için verdiği ücrete kadar pek çok bilgi mevcut. Elbette araştıran kişiler daha derine de inebilirler.

Ayrıca tarihi konularda önerim her zaman bir olaydan bahsedilecekse, bunun gerçekleştiği yerleri gidip görmeniz. Çocukluğu Fetih Kapı surları üzerinde oynayarak geçmiş, okuduğu ilkokul Orhan ve Osman Gazi türbelerinin yanında olan ben için ikinci kısım da oldukça kolaydı.. Merak eden ve daha derine inip araştırmak isteyenler için yaptığım okuma ve araştırmayı aşağıda sizlerle paylaşıyorum.



1400 lerin ikinci yarısında yazılmış Aşıkpaşaoğlu(zade) nun Osmanlı Tarihi (sf 28) ve Bursalı Mehmed Neşrinin Kitabı Cihannuma (sf 64) ya göre Bursanın yani Bursa kalesinin fethi :

Kişiler :

Osman Gazi : Osmanlı Beyliği'nin kurucusu
Orhan Gazi : Osman Bey ' in oğlu , Beyliğin Osman Bey'den sonraki yöneticisi
Aktimur : Osman Gazi'nin kardeşi Gündüz'ün oğlu
Balaban : Osman Gazi'nin komutanlarından
Mihal (Köse) Gazi : Asıl adı Mikhael Kosses, Eski Harmankaya tekfuru, Müslümanlığı seçip Osman Gazi'nin emrine girmiştir.
Tekfur Beres : 1326'da Bursa Tekfuru
Vezir Saruz : Tekfur Beres'in vezirlerinden
Ahi Hasan : Şeyh Edebalinin kardeşi Ahi Şemseddin'in oğlu, Tefsirhan - Sürmeli Mescid'i yaptıran kişi
İl-eri Hoca : Orhan Gazi'nin yakınlarından
Hacı Ahmed Bey : İl-eri Hoca'nın oğlu, İl-eri Hocaoğlu Mescid'ini yaptıran kişi


Osmangazi daha önce Bursa Tekfuruyla yaptığı gazalarda Bursa Hisarının korunaklı , bir tarafının uçurum olması ve pek çok gazinin şehid olmasu sebebiyle bu şehrin fethinin zor olacağını, , Bursanın savaşla alınamayacağına , kuşatma yapılması gerektiğine kanaat getirmişti.

Kuşatma için kaleler yapılıyor :




Bu sebeple biri Çekirge Kaplıca tarafına diğeri dağ tarafına olmak üzeri iki kale yaptırmıştı.Bu kalelerin yapımı bir yıl sürmüş dağ tarafındakine Balanbancık Beyi , Kapluca tarafındakine kardeşi oğlu Aktimuru koymuştu. Bu iki bey, Bizanslıların dışarı çıkmasına izin vermez, şehri kuşatma altında tutarlardı. Osmangazi kendisi Yenişehirde dururdu. Yıllar yıllar geçti, bir gün Osman Gaziye Bursadan haber geldi, kendilerine dokunulmaması ve şehri yalnızca padişaha vermek şartıyla teslime hazır olduklarını bildirdiler.

Teslim görüşmeleri:


Orhan Gazi Dağ yöresini fethettikten sonra Pınarbaşındaki suyun (iki kitaba göre de Pınarbaşında 1400 lerin başında bir göl olduğundan bahsediliyor) ardına askeriyle gelip, Köse Mihali eski bir tekfur olması ve Rumca bilmesi sebebiyle tekfura gönderip, şehri vermelerini talep etti. Bursayı Beres adında bir Tekfur yönetmekteydi. Tekfur Beres kendi halkının can ve malına dokunulmaması şartıyla kaleyi teslim edeceklerini bildirdi. Mihal, Orhan Gaziye gelip tekfurun teklifini iletti, Orhan Gazi kabul edip Mihali tekrar gönderdi. Beres Tekfur, Mihalden denize ulaşana kadar , Türklerin kendilerine zarar vermelerinden korktuğu için askerlerin kendilerini korumalarını istedi. Mihal bu hizmetin karşılığında gazilere ne vereceğini sordu, karşılıklı 30 bin filoriye (Floransa altını) anlaştılar. Tekfur parayı nakit gönderdi.

Türkler kaleye giriyorlar:


Kale kapısı açılıp Tekfur ve ahalisi çıkınca, Türkler tekbir ve tehliller getirerek , bunun Hz. Muhammed'in bir mucizesi olduğunu söyleyerek salavatlar eşliğinde şehre girdiler. Kaleye önce Ahi Hasan ki (Şeyh Edebalinin kardeşi Ahi Şemseddinin oğluydu) girdi kale burcuna çıktı. Sonra Müslümanlar kapıdan içeri girdiler. Tekfur ve adamları Gemliğe götürüldüler, buradan gemiyle İstanbul(İslambol)'a gittiler.Bu esnada ne canlarına ne mallarına bir zarar gelmedi. Orhan Gazi Hisar halkına aman verip isteyen durabilir, isteyen gidebilir deyip, halka dokunmadılar. Tekfur ve adamları gidince Tekfurun bıraktığı pek çok mal bulundu, Orhan Bey Tekfur Beresin hazinesini gazilere dağıttı öyle ki gaziler zengin oldular.

Orhan Gazinin Vezir Saruz ile görüşmesi :


Tekfur Beresin , Saruz adında bir veziri vardı, şehrin teslimi konusunda Beresi ikna edenlerdendi o gitmedi. Kendi isteğiyle pek çok malını getirip bağışladı. Orhan Bey bunları da gazilere dağıttı. Ayrıca kaleye girildiğinde pek çok Bizans ahalisi ölü bulundu.

Bu kaleyi vermenize sebep ne oldu ?
Bunun için pek çok sebep vardır.

Birincisi gördük ki sizin devletiniz günden güne büyüdü, güçlendi,
buna karşılık bizim ki kötü talihimizden bunun zıttı oldu.

ikincisi , baban etrafımıza kale yaptırıp gitti, etrafımızdaki il elden çıktı, şehrin devleti il sayesindedir. İnsanlarımız bize itaat etmez oldular.

üçüncüsü, size itaat edenler rahatlıkta, biz de rahatlığa heves ettik.

dördüncüsü, tekfurumuz Beres çok mal topladı fakat bu mala kıyamayıp hisara asker koymadı. Sonradan mala kıydı ama asker bulamadı.

beşincisi , kale bize hapishane oldu, açlıktan bunaldık.

Bir gün Türk elinde zorla ölmektense, aman verip rahata ermeyi yeğ gördük.

ya bu kırgın kafirler nedir ?
Hepsi açlıktan öldü.

İlk mescit ve ilk zaviye :


Müsümanlar kaleye yer yer yerleşmeye başlayınca İl-eri Hoca vardı , Orhan Beye yakın olanlardandı, kalenin fethinde bulunmuşdu, onun oğlu Hacı Ahmed Bey, Bey Sarayı (bugünkü Tophane Orduevi içinde) yanında bir mescid yaptırdı. İleri Hocaoğlu Mescidi derler bu kaledeki ilk mescid oldu.

Sonra bu mescide yakın bir yerde Ahi Hasan bir zaviye yaptı.(Bugün Tophane Endüstri Meslek Lisesi arazisi içindedir. Okul yapılırken yıkılmıştır. Diğer adları : Sürmeli Mescit, Tefsirhan Mescidi)


1960 lı yıllarda Sürmeli Mescit



Bu fetihte Osman Gazi hayatta mıydı ?


Osman Gazi hayattaydı. Nakris hastalığın yakalanmıştı, ayrıca beğiliği Orhana devretmiş,Bursayı fetihle onun adının duyulmasını istemişti.

Fethin Tarihi :


Neşriye göre Hicri 722 Miladi 1322 , Aşıkpaşaoğluna göre Hicri 726 Miladi 1326 dır.

Günümüz Türkçesine çevirip derleyen : Uğur Koç


Kaynak :

  • Aşıkpaşaoğlu(zade) nun Osmanlı Tarihi (sf 28)
  • Bursalı Mehmed Neşrinin Kitabı Cihannuma (sf 64)

  • Fotolar :
  • https://issuu.com/bursa/docs/tophane_teknik_ve_end_stri_meslek_lisesi__hamidiye/26